«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» - ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ Ή ΦΙΛΟΙ;

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ

ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ Ή ΦΙΛΟΙ;

Σε όλους μας συμβαίνει ενώ κάνουμε κάποια εργασία το μυαλό μας να ταξιδεύει, να σκέπτεται δηλαδή πράγματα άσχετα με την εργασία μας και να βρίσκεται «κάπου αλλού». Με τον τρόπο αυτό δραπε­τεύουμε από την πραγματικότητα και μεταφερόμαστε νοερώς σε έναν ψεύτικο κόσμο. Βάζουμε τον εαυτό μας να πρωταγωνιστεί σε ιστορίες και περιπέτειες φανταστικές, πραγματοποιούμε ανεκπλήρωτες επιθυμίες, επικοινωνούμε με τους ανθρώπους με τον τρόπο που εμείς θέλουμε, επιτυγχάνουμε κατορθώματα που μας κάνουν υπερήφανους αλλά που στην πραγματική μας ζωή, δεν τα έχουμε καταφέρει ποτέ, και πολλά άλλα!

Γιατί άραγε λειτουργούμε οι άνθρωποι με αυτόν τον τρόπο; Σε τι μας εξυπηρετεί; Ποιά ανάγκη μας καλύπτει; Πέρα από όλα αυτά τα ερωτήματα ένα είναι το βέβαιο: Δεν ζούμε το παρόν με όλη μας την ύπαρξη, το σώμα και την ψυχή μας, αλλά το μυαλό μας περιπλανιέται σε «νοητικά ταξίδια», με αποτέλεσμα να ζούμε περισσότερο δια της φαντασίας παρά δια της παρουσίας μας.

Αφορμή για να σκεφθούμε αυτό το θέμα μας έδωσαν τα αποτελέσματα μιας επιστημονικής έρευνας των ψυχολόγων Ντάνιελ Γίλμπερτ και Μάθιου Κίλιγκγουορθ που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο περιοδικό «Science» και στην συνέχεια αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο. Οι δύο αυτοί ερευνητές - επιστήμονες μελέτησαν τις περιπτώσεις 2.250 ατόμων από 83 χώρες. Επι­κοινωνούσαν σε συχνά αλλά άτακτα χρονικά διαστήματα μέσα στη μέρα με τους εθελοντές και τους ζητούσαν να απαντήσουν πόσο ευτυ­χισμένοι ήσαν, τι έκαναν εκείνη τη στιγμή και τι σκέφτονταν. Όπως αποκαλύφτηκε σχεδόν τον μισό χρόνο της ημέρας (σε ποσοστό 47%) οι άνθρωποι «ονειρεύονται», δηλαδή το μυαλό τους περιπλανιέται σε άσχετα πράγματα, ευχάριστα ή δυσάρεστα. Τα αισθήματα του ανθρώπου σε μια δεδομένη στιγμή απο­δίδονται σε μεγαλύτερο ποσοστό στην περιπλάνηση του μυαλού του, παρά στην συγκεκριμένη δραστηριότητα της κάθε στιγμής.

Όμως η περιπλάνηση αυτή του νου, σύμφωνα με τους αμερικανούς ψυχολόγους, αποτελεί την αιτία μάλλον και όχι την συνέπεια του διάχυτου αισθήματος δυστυχίας μέσα στη μέρα. Με άλλα λόγια διαπίστωσαν ότι η τάση ανδρών και γυναικών να βρίσκονται συνεχώς «κάπου αλλού» μειώνει την ευτυχία που νιώθουν. «Το ανθρώπινο μυαλό είναι περιπλανώμενο και ένα περιπλανώμενο μυαλό είναι δυστυχισμένο» αναφέρουν χαρα­κτηριστικά.

Τα «νοητικά ταξίδια» λοιπόν που κάνουμε στον μισό περίπου χρόνο της ημέρας μας άρα και όλης της ζωής μας, μας κάνουν πιο δυστυχισμένους απ’ ό,τι αν μπορούσαμε να είμαστε κυριολεκτικά παρόντες, με το σώμα και το νου μας, στην κάθε στιγμή της καθημερινότητάς μας.

Τα ενδιαφέροντα αυτά συμπεράσματα της συγκεκριμένης επιστημονικής έρευνας προκαλούν έντονο προβληματισμό και μας οδηγούν και σε κάποιες σκέψεις παραπέρα. Όπως για παράδειγμα στην σκέψη ότι όταν δεν είμαστε ευχαριστημένοι με αυτά που έχουμε αλλά διαρκώς φανταζόμαστε αυτά που θα θέλαμε να έχουμε είναι επόμενο να μην είμαστε ποτέ ευτυχισμένοι. Για παράδειγμα ζούμε σε ένα τόπο και το μυαλό μας ταξιδεύει σε άλλον. Έχουμε ένα καλό σπίτι αλλά ονειρευόμαστε κάποιο καλύτερο. Έχουμε τον άντρα ή την γυναίκα μας αλλά το μυαλό μας ασχολείται και με άλλα πρόσωπα. Έχουμε την εργασία μας αλλά νοερώς βάζουμε τον εαυτό μας σε ένα διαφορετικό εργασιακό περιβάλλον. Άρα, τελικά, δεν ζούμε το παρόν αλλά ζούμε σε έναν ψεύτικο κόσμο που κατα­σκευάζει το μυαλό μας και η φαντασία μας. Όταν όμως ζει κανείς με αυτόν τον τρόπο είναι ποτέ δυνατόν να είναι ευτυχισμένος; Φαντασμένος μάλλον είναι παρά ευτυχισμένος. Και δυστυχώς περνούν οι μέρες και τα χρόνια και εμείς είμαστε απόντες από την ίδια την ζωή μας. Διότι είναι άλλο να βελτιώνει κανείς τις συνθήκες της ζωής του πράγμα απολύτως θεμιτό, και άλλο το να σχεδιάζει μονίμως το μέλλον του αλλά ποτέ να μην ζει και να μην χαίρεται το παρόν.

Σε όσα όμως μας λέει η επιστήμη και η εμπειρία μας αξίζει να προσθέσουμε με λίγα λόγια και όσα μας λέει η σοφία των Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας μας ιδιαίτερα για την φαντασία.

Σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, (βλ. Συμβουλευτικόν
Εγχειρίδιον, κεφάλαιον ένατον: Περί φυλακής της φαντασίας) η φαντασία είναι ο χάρτης εκείνος του νου στον οποίο καταγράφονται όλα όσα προσλαμβάνει ο άνθρωπος με τα αισθητήριά του. Με βάση το υλικό των αισθήσεων εργάζεται η φαντασία. Αναπαράγει και συνθέτει ανάλογα με το καλό ή κακό υλικό που θα βρει αποθηκευμένο στον νου. Όταν όμως η φαντασία είναι ιδιαίτερα εμπαθής, καταδυναστεύει τόσο πολύ τον άνθρωπο που ζει μόνο με την εμπαθή φαντασία του παρά με τις αισθήσεις του. Κι ενώ έχει ανοιχτά όλα τα αισθητήρια φαίνεται σαν να τα έχει κεκλεισμένα και αργά, και δεν αισθάνεται καθόλου. Την φαντασία εκμεταλεύονται και οι δαίμονες για να προσβάλλουν και να αιχμαλωτίσουν τον νου των ανθρώπων και γι’ αυτό οι Πατέρες της Εκκλησίας ονομάζουν την φαντασία γέφυρα των δαιμόνων. Όταν λοιπόν δεν έχουμε την επιμέλεια να φυλάσ­σουμε την φαντασία μας για να μην τυπώνονται σ’ αυτήν ψυχοβλαβείς εικόνες κινδυνεύουμε σοβαρά να χάσουμε την ειρήνη της ψυχής μας και να μπούμε σε περιπέτειες. Είναι επίσης πολύ χαρακτηριστικό αυτό που μας διδάσκουν οι ιεροί θεολόγοι της Εκκλησίας μας ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν προσέλαβε την φαντασία κατά την ενανθρώπησή Του.

Να λοιπόν που η θεολογία απαντά εδώ και αιώνες σε θέματα με τα οποία ασχολείται στις μέρες μας η επιστήμη. Γιατί η μεν επιστήμη έχει την σοφία του κόσμου αυτού, και παρατηρεί, ενώ η θεολογία των αγίων μας έχει τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και αποκαλύπτει και εμβαθύνει. Και μιας και σε λίγες μέρες θα εορτάσουμε τα Χριστούγεννα είναι καλό να προετοιμαστούμε ακολουθώντας την συμβουλή του Αγίου Νικοδήμου. Να καθαρίσουμε την φαντασία μας από ο,τιδήποτε κακό και αισχρό, και να την στολίσουμε με λαμπρά Θεία και Πνευματικά νοήματα. Τέτοιου είδους νοήματα μας προσφέρει η μελέτη της ενσάρκου οικονομίας του Κυρίου μας. Ας φανταστούμε λοιπόν τις άγιες αυτές ημέρες τα ιερά γεγονότα της Γεννήσεως του Χριστού μας, και ας οδηγήσουμε το περιπλανώμενο μυαλό μας, όχι «κάπου αλλού», όπως έχουμε συνηθίσει να κάνουμε, αλλά να το οδηγήσουμε συγκεκριμένα στο ταπεινό σπήλαιο της Βηθλεέμ, εκεί όπου γεννιέται η μόνη αιτία της ευτυχίας μας. Αυτό το ταξίδι και μόνο αυτό, αξίζει να το κάνουμε όλοι μας και μάλιστα όχι μόνο με το μυαλό και την φαντασία αλλά με όλη μας την ύπαρξη.

π. Πασχάλης Γρίβας

«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Αρ. Τεύχους 102 

Δεκέμβριος 2010