«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» - Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ, ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ, ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Ἡ Παλαιστίνη στόν 1ο µ.Χ. αἰῶνα καί εἰδικότερα ἡ περιοχή τῆς Γαλιλαίας εὐρίσκοντο ὑπό τήν ἐµφανῆ ἐπίδραση τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισµοῦ, καί ἡ ἑλληνική γλῶσσα ἦταν εὐρέως διαδεδοµένη καί ὁµιλουµένη¹ . Γνωστή ἐπίσης καί ὡς “Γαλιλαία τῶν Ἐθνῶν” (Ματθαῖος 4:15)², ἡ Γαλιλαία ἀποτελοῦσε τό κέντρον τοῦ ἐµπορίου µεταξύ Μεσογείου, τῆς Θάλασσας τῆς Γαλιλαίας καί τῶν περιοχῶν τῆς Δεκαπόλεως. Ἡ Γαλιλαία περιεβάλετο ἀπό πόλεις κέντρα τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισµοῦ, µέ τίς πόλεις τῆς Πτολεµαϊδος, Τύρου καί Σιδῶνος στά δυτικά καί βορειοδυτικά, τῆς Πανιάδος καί τῆς Κιασάρειας Φιλίππου, τῆς Ἵππου καί τῶν Γαδάρων στά ἀνατολικά, τῆς Σκυθοπόλεως στά νότια.³ Ὑπῆρχε ἕνα ἐκτεταµένο δίκτυο ὑδάτινων καί χερσαίων ὁδῶν πού συνέδεαν τήν Γαλιλαία µέ τίς ὅµορες περιοχές. Ὡς ἀποτέλεσµα, ἡ Γαλιλαία ἦταν κέντρον ἐµπορίου ἐσωτερικοῦ καί ἐξωτερικοῦ, καί διεκρίνετο ἀπό µία κοσµοπολιτική ἀτµόσφαιρα.

 Ὡς ἀποτέλεσµα, ἡ διάδοση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ἦταν εὐρύτατη. Μία ἔνδειξη αὐτοῦ ἔχουµε στό βιβλίο τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων (6:1 καί 9:29), ὅπου ἀναφέρεται ἡ διάκριση µεταξύ Ἑλληνιστῶν καί Ἑβραίων, προφανῶς ἀναφεροµένη στήν γλωσσική διάκριση µεταξύ των Ἰουδαίων πού ὡµιλοῦσαν κυρίως ἑλληνικά καί ἐκείνων πού ὡµιλοῦσαν ἀραµαϊκά. Ἐπίσης, µέ τόν ἴδιο ὄρο χαρακτηρίζονταν καί οἱ ἐκτός Παλαιστίνης κάτοχοι ἑλληνικῆς παιδείας. Ἑποµένως, οἱ Ἑλληνιστές ἀποτελοῦσαν σηµαντικό µέρος τοῦ πληθυσµοῦ τῆς πόλεως τῶν Ἱεροσολύµων, ὅπου ἡ ἑλληνική γλῶσσα ὠµιλῆτο εὐρέως.⁴ Εἶναι χαρακτηριστικό το γεγονός ὅτι οἱ ἑπτά διάκονοι πού ἀναφέρονται στίς Πράξεις 6:5 γιά νά διακονοῦν τούς ἑλληνοφώνους χριστιανούς (τούς “ἑλληνιστές”), ἔχουν ὅλοι τους ἑλληνικά ὀνόµατα.

 Ὁ Ἰησοῦς ὅπως καί οἱ µαθητές Του, ἤσαν Γαλιλαίοι. Ὁ Ἰησοῦς µεγά­λωσε στήν Ναζαρέτ, καί ἕνα µεγάλο µέρος τῆς ἐπιγείου Του διακονίας, κηρύγµατος καί ἐπιτελέσεως θαυµάτων καί θεραπειῶν, ἔλαβε χώρα στήν εὐρύτερη περιοχή τῆς Γαλιλαίας πέριξ των πόλεων Ναζαρέτ, Ναίν, Κανά καί Καπερναούµ.  Παρ’ ὅτι ἡ Ναζαρέτ ἦταν ἕνα µικρό χωριό µόλις 2000 κατοίκων, καί ἐβασίζετο στήν γεωργία (Ἰωάννης 1:46), εἶχε ἀναπτύξει γλωσσικές, πολιτισµικές καί οἰκονοµικές σχέσεις µέ τήν εὐρύτερη περιοχή. Ἡ Ναζαρέτ ἦταν κοντά στό δίκτυο µιᾶς ἀπό τίς κυριότερες ἐµπορικές ὁδούς τῆς ἀρχαίας Παλαιστίνης, τήν Via Maris, πού συνέδεε τήν Δαµασκό µέ τήν Μεσόγειο. Ἡ Καπερναούµ ἐξυπηρετοῦσε ὡς εἴσοδο στήν Γαυλωνίτιδα χώρα (σηµερινά ὑψίπεδα τοῦ Γκολᾶν), καί ἦταν ἕδρα τελωνείου πού ἐπέβαλε φόρους καί τέλη σέ ἐµπόρους καί ἐµπορεύµατα (Μᾶρκος 2:14). Ἡ Καπερναούµ, µέ ἕνα πληθυσµό µεταξύ 12000 καί 15000 κατοίκων, ὅπως καί ἡ Τιβεριᾶς, πόλη ἱδρυθεῖσα ἀπό τόν Ἡρῴδη Ἀντύπα, ἀποτελοῦσαν ἐµπορικά κέντρα µέ µεικτό πληθυσµό καί ἐν πολλοῖς δίγλωσσο.⁵

 Ὅλες οἱ ἱστορικές καί ἀρχαιολογικές ἀποδείξεις  συµφωνοῦν µέ ὅσα γνωρίζουµε γιά τόν βίο τοῦ Ἰησοῦ καί τῶν Μαθητῶν Του. Ὁ Ματθαῖος (Ματθαῖος 9:9, Λουκᾶς 5:27-28), ἐπίσης γνωστός καί ὡς Λεβί (Μᾶρκος 2:13-14), ἦταν τελώνης, φοροεισπράκτορας στήν Καπερναούµ, ὁπωσδήποτε λόγω ἐπαγγέλµατος καί τῶν ἐπαφῶν του µέ τίς ἐπίσηµες ἀρχές, γνώριζε καί ὡµιλοῦσε ἑλληνικά. Πολλοί ἐκ τῶν Μαθητῶν τοῦ Κυρίου ἤσαν ἁλιεῖς (Πέτρος, Ἀνδρέας, Ἰάκωβος, Ἰωάννης), οἱ ὁποῖοι ἐµπορεύονταν τά ἁλιεύµατά τους ἀπό τήν θάλασσα τῆς Γαλιλαίας. Θά γνώριζαν ἑλληνικά προκειµένου νά ἐξασκήσουν τό ἐπάγγελµα τοῦ ἐµπόρου ἰχθύων. Ἐπίσης εἶναι ἀξιοσηµείωτο ὅτι, ἀπό τούς Ἀποστόλους, οἱ Ἀνδρέας καί Φίλιππος εἶχαν ἑλληνικά ὀνόµατα, καί τά ὀνόµατα τοῦ Σίµωνος, Συµεών, Βαρθολοµαίου καί Θαδδαίου ἤσαν ἐξ ἑλληνικῆς ρίζας ἤ ἐξελληνισµένα. Αὐτό ἔχει τήν σηµασία του, ὅταν λάβουµε ὑπ’ ὄψιν τό γεγονός ὅτι , ὅταν οἱ Ἕλληνες ᾖλθαν στόν Φίλιππο, πού κατήγετο ἀπό τήν Βησθαϊδά, καί ἐπιθυµοῦσαν νά δοῦν τόν Ἰησοῦ, ὁ Φίλιππος τούς παρέπεµψε στόν Ἀνδρέα, πού ἐπίσης κατήγετο ἀπό τήν Βησθαϊδά (Ἰωάννης 1:44, καί 12:20-22). Προφανῶς, οἱ Φίλιππος καί Ἀνδρέας γνώριζαν τά ἑλληνικά καί µποροῦσαν νά συνοµιλήσουν µέ αὐτούς τούς Ἕλληνες πού ἐπιθυµοῦσαν νά συναντήσουν τόν Ἰησοῦ. Ἄλλωστε, καί ὁ Ἴδιος ὁ Ἰησοῦς γνώριζε καί ὡµιλοῦσε ἑλληνικά, οὕτως ὥστε νά συνδιαλέγεται καί νά κηρύττει στούς ἑλληνόφωνους καί ἕλλη­νες κατοίκους τῆς περιοχῆς τῆς “Γαλιλαίας τῶν Ἐθνῶν”, καί ἰδίως τῶν κατοίκων τῶν ἑλληνικῶν πόλεων τῆς Δεκαπόλεως καί τῆς Φοινίκης. Ἐπίσης, ὁ Ἰησοῦς σέ ποιά γλῶσσα µίλησε µέ τόν Πιλᾶτο? ὄχι βεβαίως στά ἑβραϊκά ἤ ἀραµαϊκά, πού ὁ Πιλᾶτος ἀσφαλῶς δέν ἐγνώριζε, ἀλλά στά ἑλληνικά.

 Συχνό ἐπίσης ἦταν τό φαινόµενο οἱ Ἑβραῖοι τοῦ 1ου µ.Χ. αἰῶνος νά ἔχουν διπλά ὀνόµατα, ἕνα ἑβραϊκό καί ἕνα ἑλληνικό ἤ ἐξελληνισµένο (πρβλ. Σίµων Πέτρος, Σαῦλος-Παῦλος). Δέν µᾶς ἐκπλήσσει τό γεγονός ὅτι ὁ Σίµων πού ἔλαβε ἀπό τόν Ἴδιο τόν Χριστό τό νέο του ὄνοµα “Πέτρος”, ἕνα καθαρά ἑλληνικό ὄνοµα, ἔζησε καί ἐργάσθηκε σέ µία ἐξελληνισµένη περιοχή, ὁπωσδήποτε γνώριζε καί ὡµιλοῦσε ἑλληνικά. Παρ’ ὅλο πού χαρακτηρίζεται αὐτός καί ὁ Ἰωάννης ἀπό τά µέλη τοῦ Συνεδρίου (Σανχεδριν) ὡς ἄνθρωποι ἰδιῶτες καί ἀµόρφωτοι (Πράξεις 4:13), αὐτό δέν σηµαίνει ὅτι ἤσαν ὄντως ἀµόρφωτοι καί ἀγράµµατοι. Ἀσφαλῶς, µέ τά µέτρα τῶν Φαρισαίων ἐθεωροῦντο ἀµόρφωτοι, µέ τήν ἔννοια ὅτι δέν εἶχαν φοιτήσει σέ κάποια ἀπό τίς ραββινικές σχολές ἤ δέν εἶχαν παρακολουθήσει ὡς ἀκροατές τίς διδασκαλίες κάποιων διασήµων Ραββίνων διδασκάλων. Ὡστόσο, γνώριζαν πολύ καλά νά διαβάζουν καί νά µελετοῦν τίς Γραφές πού ὡµιλοῦσαν προφητικῶς γιά τήν ἔλευση τοῦ Μεσσία. Καί µέ τά ἑλληνικά µέτρα ἀσφαλῶς ἐθεωροῦντο ἀµόρφωτοι, µέ τήν ἔννοια ὅτι δέν γνώριζαν τήν ἑλλληνική φιλοσοφία. Ὡστόσο, ὡς ἔµποροι ἰχθύων καί διευθύνοντες µία ἑταιρεία ἁλιευτικῶν πλοίων, ὁ Πέτρος, ὁ ἀδελφός του Ἀνδρέας, οἱ Ἰάκωβος καί Ἰωάννης ἀσφαλῶς γνώριζαν καί µποροῦσαν νά ἐπικοινωνοῦν στά ἑλληνικά.

  Ἄλλωστε, ὑπάρχουν ἄφθονες ἀρχαιολογικές καί ἐπιγραφικές µαρτυρίες, νοµίσµατα πού κυκλοφόρησαν ἀπό τόν Ἡρῴδη καί τόν Ἡρῴδη Ἀγρίπα, πάπυροι, ἐπιτύµβιες ἐπιγραφές καί χαράγµατα, ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ ἑλληνική γλῶσσα ἦταν εὐρέως διαδεδοµένη, ὠµιλουµένη µεταξύ των κατοίκων τῆς Παλαιστίνης. Ἡ ἑλληνική γλῶσσα ἀποτελοῦσε τό κοινό γλωσσικό ἰδίωµα ἐπικοινωνίας ὅλων των λαῶν τῆς Μεσογείου τήν ἐποχή τοῦ Χριστοῦ.⁶

Ἀρχιµανδρίτης π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος

«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Ἀρ. Τεύχους 134

Ὀκτώβριος 2013

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Levine, L.I. (ed.), The Galilee in Late Antiquity, New York, Jewish Theological Seminary of America, 1992, pp. 70-71. Freyne, S., Galilee from Alexander the Great to Hadrian 323 B.C.E. to 135 B.C.E.: A Study of Second Temple Judaism, Notre Dame, University of Notre Dame, 1980].

2. Η έκταση της διείσδυση της ελληνικής γλώσσας και πολιτισµού στην Παλαιστίνη, όχι µόνον στις πόλεις αλλά και στην αγροτική ύπαιθρο, εξετάζεται αναλυτικώς στα έργα των A.H.M. Jones, The Greek City: From Alexander to Justinian, Oxford, Clarendon Press, 1940, pp. 289-295. T. Tcherikover, Hellenistic Civilization and the Jews, Philadelphia, Jewish Publication Society of America, 1959, pp. 14-116. M. Hengel, Judaism and Hellenism: Studies in their Encounter during the Early Hellenistic Period, London, SCM, 1974, pp. 58-106.

3.  Sevenster, J.N., Do you Know Greek? How Much Greek could the First Jewish Christians have known?, Leiden, Brill, 1968, pp. 96-97.

4. M. Hengel, op. cit., pp. 14-15.

5. Meyers, E.M. and Strange, J.F., Archaeology, the Rabbis and Early Christianity, London, SCM 1981, pp. 56-58.

6. Schurer, E., The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (3 vols), Edinburgh, 1973-86, vol. 2, pp. 53-54.