«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» - Ὑπάρχει ἐλευθερία ἐκδηλώσεως θρησκευτικῶν πεποιθήσεων στή σύγχρονη Εὐρώπη;

Ὑπάρχει ἐλευθερία ἐκδηλώσεως θρησκευτικῶν πεποιθήσεων στή σύγχρονη Εὐρώπη;

Στίς 2 Αύγούστου 2012 τό εἰδησεογραφικό δίκτυο DefencenetMedia (www.defencenet.gr) μετέδωσε τήν εἴδηση μέ τίτλο «Προ­σφυγή Ρωσίας στό ΕΔΔΑ γιά τό διωγμό ποῦ ὑφίσταται ὁ Χριστι­ανισμός στήν Εὐρώπη». Σύμφωνα μέ τό συγκεκριμένο ἄρθρο «ἡ Ρωσική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία θά καταθέσει στό Εὐρωπαϊκό Δικαστήριο κατά τῆς ἀπαγόρευσης νά φοροῦν οἱ ἐργαζόμενοι σταυρουδάκια, πού ἀποφασίστηκε πρόσφατα στό Ἡνωμένο Βασίλειο. Ρῶσοι Ἱερεῖς καί Νομικοί θά καταθέσουν ὑπέρ τῶν δύο Βρετανίδων πού ἀπολύθηκαν πρόσφατα ἀπό τήν ἐργασία τους διότι φοροῦσαν σταυρουδάκια καί ἀρνήθηκαν νά τά ἀφαιρέσουν, παρά τίς συστάσεις πού τούς ἔγιναν!». Ἡ ὑπόθεση ἀφορᾶ σέ δύο Βρετανίδες, τήν Σίρλεϋ Τσάπλιν, 56 ἐτῶν, νοσοκόμα, καί Νάντια Ἔιντα, 59 ἐτῶν, ὑπάλληλο τῶν Βρετανικῶν Ἀερογραμμῶν, οἱ ὁποῖες, ἀφοῦ δέν κατόρθωσαν νά δικαιωθοῦν στά Βρετανικά δικαστήρια, προσέφυγαν στό Εὐρωπαϊκό Δικαστήριο τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ) διεκδικῶντας τό δικαίωμα νά φοροῦν σταυρό στό λαιμό τους.

Τό Δικαστήριο τοῦ Στρασβούργου καλεῖται νά κρίνει ἐντός τοῦ τρέχοντος ἔτους ἄν στή συγκεκριμένη περίπτωση παραβιάζεται τό ἄρθρο 9 τῆς Εὐρωπαϊκῆς Σύμβασης τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ) σύμφωνα μέ τό ὁποῖο: «1. Πᾶv  πρόσωπον  δικαιοῦται εἰς τήν ἐλευθερίαv  σκέψεως,  συνειδήσεως καί θρησκείας,  τό  δικαίωμα τοῦτο  ἐπάγεται … καί τήν  ἐλευθερίαv ἐκδηλώσεως τῆς θρησκείας ἤ τῶν πεποιθήσεων  μεμovωμέvως,  ἤ συλλoγικῶς δημoσία ἤ κατ’ ἰδίαν, διά τῆς λατρείας, τῆς παιδείας, καί τῆς ἀσκήσεως τῶν  θρησκευτικῶν  καθηκόντων  καί τελετουργιῶν». Ἡ ἀπόφαση τοῦ ΕΔΔΑ εἶναι τόσο σημαντική γιατί μέ αὐτή διαμορφώνεται νομολογία, ἡ ὁποία οὐσιαστικά θέτει τίς κατευθυντήριες ἀρχές Δικαίου, στίς ὁποῖες πρέπει νά συμμορφώνονται καί τά 47 κράτη πού συμμετέχουν στό Συμβούλιο τῆς Εὐρώπης, μεταξύ τῶν ὁποίων ἡ Ρωσία, ἡ Ἑλλάδα καί πολλά ἄλλα κράτη στά ὁποῖα ἐπικρατοῦσα θρησκεία εἶναι ἡ Ὀρθοδοξία.

Σέ μιά σχετική ὑπόθεση, τό ΕΔΔΑ στίς 18 Μαρτίου 2011, μέ πλειοψηφία ἕντεκα πρός δύο, ἀναγνώρισε τό δικαίωμα τῆς Ἰταλίας νά ἀναρτᾶ τόν Ἐσταυρωμένο στίς αἴθουσες τῶν δημοσίων σχολείων, μέ τό σκεπτικό μεταξύ ἄλλων ὅτι ἡ ἔκθεση τοῦ Ἐσταυρωμένου δέν καθιστᾶ ὑποχρεωτική τή διδασκαλία τοῦ Χριστιανισμοῦ, τήν ὥρα μάλιστα πού δέν εἶναι ἀπαγορευμένο νά φοροῦν ἀλλόθρησκοι μαθητές μαντίλα καί ἄλλα σύμβολα καί ροῦχα μέ θρησκευτικό περιεχόμενο. Ἐν προκειμένω, τό ΕΔΔΑ ἔκρινε ὅτι ἡ Ἰταλία, ἐφ’ὅσον εἶναι ἀνεκτική ἀπέναντί σέ ἀλλόθρησκους ἤ ἄθεους μαθητές καί δέν προβαίνει σέ πράξεις προσηλυτισμοῦ, ἔχει δικαίωμα νά ἀναρτᾶ τόν Ἐσταυρωμένο στίς σχολικές αἴθουσες τῆς χώρας. Δηλαδή, τό δικαστήριο πού ἐπέτρεψε στήν Ἰταλία νά ἐπιβάλει τήν παρουσία τοῦ Ἐσταυρωμένου στά σχολεῖα καλεῖται νά ἀξιολογήσει τό δικαίωμα τῶν ἀνθρώπων νά φοροῦν σταυρό στό λαιμό τους.

Οἱ προσφεύγουσες πάντως στό ΕΔΔΑ ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ σταυρός ποῦ φοροῦν δέν εἶναι ἁπλᾶ ἕνα διακοσμητικό στολίδι, ἀλλά ὁμολογία τῆς Πίστης τους. Ἀπό νομικῆς ἀπόψεως, πρόκειται προδήλως γιά πράξη καί συμπεριφορά ἐκδήλωσης τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης. Προκύπτει τό ἐρώτημα ποιός ἐνοχλεῖται ἀπό αὐτή τήν ἐκδήλωση τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης. Κατά ἀναλογία μέ τήν προγενέστερη ἀπόφαση, ἐπιλήψιμη, κατά τήν παροχή ἐργασίας τους, θά ἦταν ὁποιαδήποτε συμπεριφορά  διακριτικῆς μεταχείρισης σέ βάρος τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, πού φέρουν ἄλλα θρησκευτικά σύμβολα ἤ δέν φέρουν κἄν. Γενικά, δέν μπορεῖ νά τεκμηριωθεῖ σοβαρά ὅτι φορῶντας κάποιος σταυρό προσβάλει καθ’ οἱονδήποτε τρόπο τή δημόσια τάξη καί τά ἤθη ἤ παραβιάζει τά δικαιώματα καί τις ἐλευθερίες τῶν ἄλλων ἀνθρώπων.

Ἐξ ἄλλου, τό ἄρθρο 22 τοῦ Χάρτη τῶν Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης (2000/C 364/01) ἀναφέρει ὅτι ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωση σέβεται τήν πολιτιστική, θρησκευτική καί γλωσσική πολυμορφία. Τό ζήτημα ὅμως εἶναι εὐρύτερο καί δέν περιορίζεται στή στενή ἑρμηνευτική προσέγγιση κάποιων κανόνων Δικαίου, ἀκόμα καί ἄν πρόκειται γιά τήν Εὐρωπαϊκή Σύμβαση τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου ἤ τό Χάρτη τῶν Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης. Τίθενται σοβαρά καί καίρια ἐρωτήματα: Ἐπιτρέπεται στό ὄνομα τῆς ἀνεξιθρησκίας νά ἐπιβάλλονται καθολικές ἀπαγορεύσεις ἐκδήλωσης τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης; Ἀποτελεῖ προάσπιση τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀνθρώπων ἡ ἀπαγόρευση δημόσιας ὁμολογίας τῶν θρησκευτικῶν τους πεποιθήσεων; Μπορεῖ νά ἰσχυριστεῖ κανείς ὅτι συνιστᾶ θετική ἐξέλιξη γιά τόν ἀνθρώπινο πολιτισμό ἡ πολιτιστική ὁμοιομορφία καί ἡ θρησκευτική οὐδετερότητα; Μήπως τελικά αὐτές οἱ θεσμικές παρεμβάσεις καί προσεγγίσεις καλλιεργοῦν τήν ἐναντίωση «ἐπί πάντα λεγόμενον Θεόν ἤ σέβασμα» (Πρός Θεσσαλονικεῖς Β΄, 2.2);

Ἰωαννίκιος Κεντεποζίδης

Δικηγόρος

«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Ἀρ. Τεύχους 121 

Αὔγουστος-Σεπτέμβριος 2012